حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُ: جَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: ’السَّامُ عَلَيْكُمْ’. فَقَالَ عُمَرُ: ’يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلَا أَضْرِبُ عُنُقَهُ؟’ قَالَ: "لَا، إِذَا سَلَّمُوا عَلَيْكُمْ فَقُولُوا ’وَعَلَيْكُمْ’".

Bize Süleyman b. Harb, ona da Şu'be b. Zeyd b. Enes, Enes'in (ra) şöyle dediğini rivayet etti: Ehl-i kitaptan bir adam geldi ve Rasulullah'a (sav) 'es-Sâmü aleyküm (Ölüm üzerinize olsun)' diyerek selam verdi. Bunun üzerine Ömer (ra): 'Ey Allah'ın Elçisi, onun boynunu vurayım mı?' diye sorunca, Hz. Peygamber (sav): "Hayır. Onlar size selam verdiğinde siz de 'Ve aleyküm (Sizin üzerinize olsun)' deyin" buyurdu.

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13225, 4/542

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ قَتَادَةَ وَالْقَاسِمِ جَمِيعًا عَنْ أَنَسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَهْلُ الْكِتَابِ فَقُولُوا ’عَلَيْكُمْ’." [وَقَالَ الْآخَرُ: ’وَعَلَيْكُمْ’.]

Bize Abdussamed, ona Hammâd, ona da Katâde ve Kasım, Enes'ten (ra) Hz. Peygamber'in (sav) şöyle buyurduğunu rivayet etti: "Ehl-i kitaptan biri size selam verdiğinde 'Aleyküm (Sizin üzerinize olsun)' deyin." [Başkası da: "(Aleyke yerine) Ve aleyküm (deyin)" diye nakletti.]

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13243, 4/547

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ: أَنَّ يَهُودِيًّا مَرَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ فَقَالَ: ’السَّامُ عَلَيْكُمْ’. فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ’أَتَدْرُونَ مَا قَالَ هَذَا؟’ قَالُوا: ’سَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ’. قَالَ: ’لَا، وَلَكِنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا’. ثُمَّ قَالَ: ’رُدُّوهُ عَلَيَّ’. فَرَدُّوهُ عَلَيْهِ، فَقَالَ: ’قُلْتَ ’السَّامُ عَلَيْكُمْ’؟’ قَالَ: ’نَعَمْ’. فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ: "إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقُولُوا ’وَعَلَيْكَ’. أَيْ ’وَعَلَيْكَ مَا قُلْتَ’".

Bize Abdülvehhab, ona Saîd, ona da Katâde, Enes b. Mâlik'in (ra) şöyle dediğini rivayet etti: Bir Yahudi Rasulullah (sav) ve ashabının yanına geldi ve onlara: 'es-Sâmü aleyküm (Ölüm üzerinize olsun)' dedi. Bunun üzerine Peygamber (sav): 'Bu adam ne dedi biliyor musunuz?' diye ashabına sordu.Onlar da: 'Selam verdi Ey Allah'ın Elçisi!' diye cevap verdiler. Bunun üzerine Nebi (sav): 'Hayır o, şöyle şöyle dedi' dedi ve 'Onu bana getirin!' buyurdu. Adamı getirdiklerinde Rasulullah (sav) ona: 'Sen 'es-Sâmü aleyküm (Ölüm üzerinize olsun)' mü dedin?)' diye sordu. Adam: 'Evet' cevabını verince, Peygamber (sav) şöyle buyurdu: "Ehl-i kitaptan biri size selam verdiğinde ona: 'Ve aleyke (Senim üzerine olsun)' deyin; yani 'Dediğin senin üzerine olsun'."

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13493, 4/602

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ؛ (ح) وَالْحَجَّاجُ قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ؛ (ح) قَالَ أَبِي و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ وَالْمَعْنَى وَاحِدٌ: أَنَّ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: ’إٍنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ يُسَلِّمُونَ عَلَيْنَا، فَكَيْفَ نَرُدُّ عَلَيْهِمْ؟’ فَقَالَ: ’قُولُوا: ’وَعَلَيْكُمْ’.’ [وقَالَ حَجَّاجٌ: قَالَ شُعْبَةُ: ’لَمْ أَسْأَلْ قَتَادَةَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ، ’هَلْ سَمِعْتَهُ مِنْ أَنَسٍ؟’.]

Bize Muhammed b. Ca'fer, ona Şu'be; (T) Bize Haccâc, ona Şu'be, ona Katâde, ona da Enes b. Mâlik; (T) (Bana babam Ahmed b. Hanbel), Bize Yahya b. Saîd, ona Şu'be, ona da Katâde, Enes'in lafızları aynı manaya gelecek birbirine yakın lafızlarla şöyle rivayet etti: Hz. Peygamber'in (sav) ashabı O'na: 'Ehl-i kitap bize selam veriyor. Onların selamını nasıl alalım?' diye sordu. Rasulullah da (sav): 'Onlara 'Ve aleyküm (Sizin üzerinize olsun)' deyin" buyurdu. [Haccâc'ın bildirdiğine göre Şu'be: 'Katâde'ye bu hadisi Enes'ten işitip işitmediğini sormadım' demiştir.]

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13918, 4/695

حَدَّثَنَا يَزِيدُ وَأَبُو قَطَنٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ وَلَمْ يَقُلْ أَبُو قَطَنٍ مُتَعَمِّدًا

Bize Yezîd ve Ebu Katan, onlara Şu'be, ona Hammâd, ona da Enes b. Malik'in rivayetine göre Ebu'l-Kâsım (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın." Ebu Katan rivayetinde “bilerek (مُتَعَمِّدًا)” ifadesini kullanmamıştır.

Açıklama: mütabileriyle sahihtir.

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13131, 4/523

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَمَّادٍ وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ وَعَتَّابٍ مَوْلَى ابْنِ هُرْمُزَ وَرَابِعٍ أَيْضًا سَمِعُوا أَنَسًا يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ كَذَا قَالَ لَنَا أَخْطَأَ فِيهِ وَإِنَّمَا هُوَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ

Bize Süleyman, ona Şu'be, ona Hammâd ve Abdülaziz b. Rufey, İbn Hürmüz'ün azatlısı Attâb ve dördüncü bir Râvî (Süleyman et-Teymî), onlara da Enes b. Malik'in rivayet ettiğine göre Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın." Yine Râvî der ki: Burada bir hata vardır. (Senedde yer alan) Abdülaziz, Abdülaziz b. Suhayb'dir. (Abdülaziz b. Rufey değil.)

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13221, 4/541

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ هَكَذَا مَرَّتَيْنِ وَثَنَا بِهِ مَرَّةً أُخْرَى فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Bize İsmail, ona Süleyman et-Teymî, ona da Enes b. Malik'in rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın, cehennemdeki yerine hazırlansın." Bu şekilde iki defa tekrar ederek rivayet etti. Bir başka defa da bu hadisi rivayet edip şöyle dedi: Hz. Peygamber (sav) "kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın" buyurdu.

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 12831, 4/453

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنِي لَيْثٌ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ قَالَ حَسِبْتُهُ أَنَّهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Bize İshak, ona Leys, ona İbn Şihâb, ona da Enes'in rivayet ettiğine göre Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim benim adıma" -zannederim "bile bile" ifadesini de kullandı.- "yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın."

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13365, 4/574

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أنبأنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ (ح) وَإِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Bize Hüşeym, ona Abdülaziz b. Suhayb; (T) Bize İsmail, ona Abdülaziz b. Suhayb ona da Enes b. Malik'in rivayetine göre Ebu'l-Kâsım (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın."

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 11964, 4/249

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ حَمَّادٍ وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ وَعَتَّابٍ مَوْلَى ابْنِ هُرْمُزَ وَرَابِعٍ أَيْضًا سَمِعُوا أَنَسًا يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ كَذَا قَالَ لَنَا أَخْطَأَ فِيهِ وَإِنَّمَا هُوَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ

Bize Süleyman, ona Şu'be, ona Hammâd ve Abdülaziz b. Rufey, İbn Hürmüz'ün azatlısı Attâb ve dördüncü bir Râvî (Süleyman et-Teymî), onlara da Enes b. Malik'in rivayet ettiğine göre Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: "Kim bile bile benim adıma yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın." Yine Râvî der ki: Burada bir hata vardır. (Senedde yer alan) Abdülaziz, Abdülaziz b. Suhayb'dir. (Abdülaziz b. Rufey değil.)

• Ahmed b. Hanbel Müsned-i Ahmed Enes b. Malik 13221, 4/541